گاسپار ايپکيان؛ نخستين شهردار تهران

 

اولین بلدیه‌چی

 

 

اگرچه در منابع مختلف، از چند نفر به طور غیررسمی با عنوان نخستین رئیس بلدیه یاد شده، و گروهی میرزا عباس‌خان مهندس‌باشی و عده‌ای دیگر خلیل‌خان ثقفی را نخستین بلدیه‌چی تهران دانسته‌اند و گروهی نیز از محمدخان و محمدحسن قاجار با این عنوان اسم می‌برند، اما واقعیت این است که تا سال 1300 شمسی، درهای تهران همچنان بر روی پاشنه سابق می‌گشت و هیچ‌کدام از شهرداران حتی اگر برنامه‌هایی برای تغییر سیمای پایتخت داشتند، به دلیل کوتاه بودن دوره مسؤولیت‌شان فرصت نیافتند کار چندان زیادی انجام دهند. تا این که در آن سال، اداره بلدیه مورد بازنگری جدی قرار گرفت و با تقلید از بلدیه پاریس، لندن و برلسن، دور جدیدی از فعالیت بلدیه شروع شد.

 

تولد جدید بلدیه

گاسپار ایپکیان که به عنوان اولین رئیس دوره جدید فعالیت بلدیه در تهران از وی یاد می‌شود  و از سال 1300 به این مقام منصوب شد، تأمین روشنایی خیابان‌های لاله‌زار، امیریه، علاءالدوله و اسلامبول را در کارنامه خود به ثبت رساند و هم‌او بود که صاحبان دکان‌های لاله‌زار، علاءالدوله (فردوسی کنونی) و ناصریه (ناصرخسرو بعدی) را موظف کرد تا درهای مغازه ها‌شان را کرده و تابلوهایی خوانا بر سردرِ محل کسب‌شان نصب کنند.

در زمان ریاست گاسپار ایپکیان، بلدیه دارای شش اداره شد که مشتمل بر اداره صحیه و معاونت عمومی، اداره محاسبات و عایدات، اداره امور خیریه، ساختمان، روشنایی و میاه (آب)، اداره تفتیش، سجل احوال، احصائیه و نشریات و اداره کابینه پرسنل، تنظیمات، ملزمات اجراییات و رسومات بود.

به طوری که در تاریخ آمده است، او در سال 1302 پی‌ریزی و احداث وزارت خارجه، عمارت شهربانی کل کشور و ساختمان وزارت جنگ را در محدوده میدان مشق سابق شروع کرد و کوشید تا بلدیه را صاحب خانه‌ای کند که متناسب با حجم مسؤولیت‌هایش باشد و با چنان نیتی در فاصله سال‌های 1300 تا 1302 به فکر احداث بنای بلدیه در میدان توپ خانه افتاد و فضای آن را که زمان ناصرالدین‌شاه محل سکونت و تمرین توپچی‌ها و زنبورکچی‌های حکومتی بوده به فضای سبز تبدیل کرد و دستور داد عصرها، روبه‌روی حوض وسط میدان مزقانچی‌ها (دسته موزیک) برای مردم تهران مزقان بزنند و در همان سال‌ها بنیان ساختمان وزارت بهداری در شرق میدان را گذاشت و بنایی احداث کرد که کمی بعد تشکیلات بهداشتی تهران را در خود جای داد و تشکیلات نظمیه کل مملکتی و اداره عبور و مرور را هم در اطراف همان میدان تأسیس کرد و گفته می‌شود نخستین شهرداری بود که حقوق شهروندی ساکنان تهران را مورد عنایت ویژه قرار داد.

ایپکیان از ارمنیان کشور عثمانی و مردی ادیب، فاضل و خدمتگزاری لایق بود. وی در سال 1295 هجری شمسی بنا به درخواست ارمنیان تهران، برای تدریس در مدرسه هایکازیان به تهران آمد و در این مدرسه تا سال 1298 هجری شمسی به تدریس پرداخت. از آن تاریخ به بعد مدت دو سال  به عنوان بازرس کل آموزش و پرورش تهران خدمت نمود.

او چون مطالعات و اطلاعات وسیعی در هنر تأتر داشت، چند گروه تأتر تشکیل داد و با همکاری همسر خود هریپسیمه خسرویان که از ارامنه ایران بود و چند هنرمند آماتور چندین نمایش نامه به روی صحنه آورد که از آن جمله می توان به سه نمایش نامه طنزآمیز از مولیر، نمایش نامه نویس فرانسوی، و نمایش نامه گدایان بزرگوار اثر طنزنویس معروف ارمنی، هاکوپ بارونیان، اشاره کرد. قابل ذکر است که ایپکیان دو نمایش نامه نیز به زبان فارسی به روی صحنه برده است.

 

دوهفته نامه "هويس" شماره 92

20 بهمن 1389