گزارش اقتصادی سازمان توسعه ارمنستان

 

توانایی های اقتصادی و مزایای سرمایه گذاری در ارمنستان

 

ارمنستان با پایتخت خود ایروان واقع در منطقه قفقاز جنوبی میان دریای سیاه و خزر، كشوری است كه از شمال با گرجستان و آذربایجان و از جنوب و غرب، با ایران و تركیه هممرز است.

از آنجایی كه ارمنستان در چهار راه اروپا- خاورمیانه واقع شده و امكان استفاده از موقعیت جغرافیایی و روابط حسنه خود با اروپا، خاورمیانه و كشورهای تازه استقال یافته را در جهت افزایش حجم تجارت بین كشورها دارد میتواند مركزی مناسب برای آغاز همكاریهای بینالمللی باشد. بهعلاوه به دلیل نظام تجارت آزاد با كشورهای تازه استقلال یافته، سرمایهگذاران خارجی در ارمنستان از توانایی دسترسی  به بازارِ 250 میلیون معاف از مالیات برخوردارند. گسترش اتحادیه اروپا در اول ماه می 2004 در واقع وابستگی متقابل سیاسی و اقتصادی میان ارمنستان و اتحادیه اروپا را بیش از پیش افزایش داد و موقعیتی بینظیر برای ارمنستان و اروپا در جهت تحكیم روابط و حجم عظیم مبادلات  پدید آورد.

همانند بقیه كشورهایی كه اخیراً به اتحادیه اروپا پیوستهاند و از این طریق موفق به جذب سرمایهگذاریهای موفق و چشمگیر شدهاند، ارمنستان نیز در نظر دارد از این پتانسیل عظیم در جهت همكاریها و كسب شركای جدید استفاده كند. با برخورداری از نیروی انسانی ماهر و ورزیده و منابع فرهنگی قوی خود، این كشور آماده انجام پروژههای عظیم و حركت به سوی توسعه روزافزون است.

با توجه به گستردگی و حجم بالای مهاجرین ارمنی تبار در سراسر دنیا، و سابقه موفق تجارت فرامرزی، دنیای پان ارمنیان برای همكاری و ایجاد پلی میان شرق و غرب و شمال و جنوب، اهرمی مناسب است.

علاوه بر موارد فوق، كشور ارمنستان با برخورداری از روابط فرهنگی و زبانی خود، نظامهای متعدد و متنوع تجاری مناسبی ارائه میدهد كه این كشور را در واقع به محلی مناسب برای تولید و دستیابی به دیگر بازارها تبدیل میكند. این نظامها عبارتند از:

تعرفههای مناسب ترین کشور  Most Favorite Nation) MFN)  برای كشورهای عضو تجارت جهانی:

اكثر شركای تجاری ارمنستان، كشورهای عضو سازمان تجارت جهانی هستند و روابط تجاری با اكثر این كشورها مبتنی بر وضعیتMFN (مناسبترین كشور) است كه برای كشورهای عضو، تعرفههایی پایینتر قائل است.

بر اساس قوانین سازمان تجارت جهانی، تجار بومی و خارجی در برابر قانون یكسان بوده و همگی از مزایای یكسان برخوردارند و كشور ارمنستان در تجارت با ایالات متحده امریكا، كانادا، اتحادیه اروپا و ژاپن، از مزیت سیستم معافیت از حقوق گمرکی (GSP) برخوردار است كه بر اساس آن محمولههای صادراتی از كشور ارمنستان به این ممالك مشمول تعرفههای پایینتر هستند.

سیستم معافیت از حقوق گمرکی GSP:

از 1 ژانویه 2004، ارمنستان یكی از چهار كشور عضو کشورهای مستقل مشترک المنافع Commonwealth of independent states) CIS) و یكی از شانزده كشور دنیا است كه از نظام سیستم معافیت از حقوق گمرکی اتحادیه اروپا برخوردار است. برخورداری از این مزیت، به ارمنستان توان صدور 7000 محصول به بازار آزاد گمركی اتحادیه اروپا را میدهد. سه كشور دیگر عضو جمهوری شوروی سابق كه از این مزیت برخوردارند عبارتند از مولداوی، گرجستان و آذربایجان.

نیروی كار ماهر و تحصیلكرده ارمنستان غالباً یكی از مزایای اصلی این كشور به شمار میآید. امروزه علم و تكنولوژی اهمیت بهسزایی برای آینده ارمنستان دارد و جمعیت تحصیلكرده میتواند سنگ بنای محكمی برای سیاستگذاران این جمهوری باشد.

ارمنستان زمینه خوب و اساسی برای توسعه دانش اقتصادی دارد. مشاغل آیتی و نرمافزار بهترین و بالاترین استعدادها را در این  كشور به خود جذب كرده است.

پس از استقلال ارمنستان  در سال 1991 اصلاحات سیاسی و اقتصادی همراه با سیاست تجارت آزاد مبتنی بر اقتصاد بازار، تأثیر مثبت فراوان بر رشد اقتصادی این كشور داشته است و در رابطه با تورم در پنج سال اخیر، نرخ تورم در حد پایین ثابت نگاه داشته شده و این باعث رشد اقتصادی شده است و بنا بر گفته بانك مركزی ارمنستان، نرخ تورم در پنج سال اخیر تنها 4% بوده است.

در این راستا، دولت بارها تصمیم خود مبنی بر جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی را اعلام داشته است و در این مورد با هدف رشد اقتصادی و تضمین فقرزدایی كاملاً مصمم است. در این راستا تأكید دولت بر جذب سرمایههای خارجی به عنوان ابزار تولید فعالیتهای صنعتی و همچنین مدرنیزه كردن فعالیتهای موجود است. اولویت دیگر رشد اقتصادی دولت عبارت است از ایجاد تنوع صنعتی. از این رو ایجاد موقعیتهای مناسب جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی، جذب افراد چند ملیتی، بهبود فضای كار و سرمایهگذاری و تشكیل زیر بنای اطلاعات اقتصادی برای رشد اقتصادی این كشور اهمیت خاص دارد.

بنا بر آنچه گفته شد میتوان ادعا كرد كشور ارمنستان امروزه یك كشور مستحكم مبتنی بر بازار آزاد است كه در میان كشورهای تازه استقلال یافته، لیبرالترین سیستم قانونگذاری تجاری را دارد.

اكثریت میانگین سنی مردم ارمنستان بین 17-59 و سطح تحصیلی آنها بالاست. آموزش از مهمترین ارزشهای اصلی این كشور است و نرخ باسوادی در آن 100% است.

امروزه حدود 60 دانشگاه با بیش از 770000 دانشجو در ارمنستان وجود دارد. هجده عدد از این دانشگاهها دولتی و هشت عدد خارجی هستند؛ از جمله دانشگاه امریكایی ارمنستان، دانشگاه فرانسوی، دانشگاه اروپایی و پنج دانشگاه روسی. همچنین بیش از 100 موسسه علمی و تكنیكی در ارمنستان وجود دارد كه رابطه تنگاتنگ با صنایع مربوط دارند و نتایج تحقیقات و پژوهشهای همین مؤسسات باعث ایجاد صنایع خاص و پیشرفته مانند مهندسی كنترل دقیق،  شیمی آلی و غیره در كشور شده است.

منابع اصلی و عمده سرمایهگذاری مستقیم خارجی فدراسیون روسیه، امریكا، كشورهای عضو اتحادیه اروپا، آرژانتین و ایران هستند. مهمترین كشورهای اورپایی كه در ارمنستان مشغول به سرمایهگذاری هستند عبارتند از: فرانسه، آلمان و یونان. از صنایع عمده این سرمایهگذاریها میتوان كارخانه شرابسازی فرانسوی- ارمنی، شركت كاستل، كارخانه اشربه كوتایك- سایور ( شركت توزیع آب آشامیدنی فرانسوی ارمنی)، تلهكام اورانژ (شركت فرانسوی) را نام برد.

سرمایهگذاری عمده در زمینههای مخابرات، معادن و كشف آن، تولید صنایع غذایی و انرژی، برق، گاز و آب است.

به دلیل شرایط مناسب و پایدار اقتصادی، نرخ صادرات از سال 1999 افزایش یافته و تنها اواخر سالهای 2008 و 2009 به علت بحران مالی بینالمللی كمی از رشد آن كاسته شده است.

در سال 2003 ارمنستان به عضویت كامل سازمان تجارت جهانی درآمد و امروزه تمامی قوانین تجاری این كشور منطبق بر شرایط و قوانین این سازمان است و همین امر، رشد و شكوفایی بیشتر در آینده را برای این كشور نوید میدهد، در سی سال اخیر عمدهترین مقولات صادرات كشور ارمنستان، نرمافزار، مواد غذایی، فلزات كمبها، مواد معدنی، سنگهای قیمتی و سنگهای نه چندان قیمتی بوده است.

تكنولوژی اطلاعات در كشور ارمنستان در دهه اخیر رشدی چشمگیر داشته و این صنعت یكی از پویاترین و فعالترین بخشهای اقتصادی ارمنستان به شمار میآید. این صنعت جایگاهی خاص در كشور به خود اختصاص داده كه از نیروی انسانی ماهر، پشتیبانی كامل دولت و سابقه خوب كشور در امر تحقیق و توسعه برخوردار است.

بخش فعال بعدی در ارمنستان، بیوتكنولوژی و علوم وابسته به آن است، با توجه به این كه اكثر شركتها امروزه به دنبال بخش تحقیق و پژوهش باصرفه و محل تولیدی مناسب  هستند بر اساس پیشبینیها و ارزیابیهای انجام شده در زمینه رشد مازاد كشورهای تازه استقلال یافته، صنعت بیوتكنولوژی برای پیشرفت در این كشور پتانسیلی بالاتر دارد.

همچنین صنایع الكترونیك و كنتر ل دقیق، پتانسیل رشد بالایی در ارمنستان دارند. این بخش از قویترین بخشهای اقتصادی در زمان اتحاد جماهیر شوروی در كشور ارمنستان به شمار میرفت كه بیش از 20% از تولید ناخالص و 30-25% تجهیزات كامپیوتری صنایع فضا و دفاع شوروی را تأمین میكرد. امروزه مهندسین مجرب و ماهر ارمنستان مهمترین عامل سرمایهگذاری در این بخش به شمار میآیند.

بخش انرژی نیز از توسعهیافتهترین بخشهای اقتصادی ارمنستان است كه در سالهای اخیر یكی از مراكز مهم انرژی در منطقه در زمینه انرژی اتمی، ترمال و غیره تبدیل شده است.

نیروگاه اتمی ارمنستان در حال حاضر جوابگوی40% نیازهای روزافزون برخی كشورهاست. اما از آنجایی كه تجهیزات این نیروگاه كه در زمان اتحاد جماهیر شوروی راهاندازی شده به پایان عمر خود میرسد، از این رو دولت ارمنستان در نظر دارد به موازات راه اندازی و توسعه نیروگاه گازی، آبی و برقی خود اقدام به ساخت نیروگاه اتمی جدید نماید تا نه تنها نیازهای پروژههای مختلف كشور را تحت پوشش خود در آورد، بلكه به تولید برق اضافی برای كشور بپردازد. دولت ارمنستان در این زمینه پذیرای سرمایهگذاری خارجی است (سرمایه اولیه تخمین زده شده برای این پروژه 3 میلیارد دلار است كه دولت جهت این سرمایهگذاری با بانك پروكردیتKFW آلمان در حال مذاكره است.

و آخرین خبر این كه دولت جمهوری ارمنستان برای ساختن نیروگاه هستهای با كشور روسیه در اواسط اوت 2010 اقدام به عقد قرارداد نمود.

دولت این كشور آماده همكاری در زمینه تكنولوژی، آموزش، علوم توریسم و بخش انرژی است.

افزایش حجم كلی سرمایهگذاری خارجی به رشد خود در این كشور ادامه داده و امروزه به بالاترین حد خود یعنی سه برابر سرمایهگذاری از سالهای 2006-2008 رسیده است. سرمایهگذاری مستقیم خارجی نیز به همان صورت رشد داشته است. در سال 2008- 2007 نرخ رشد سرمایهگذاری مستقیم خارجی 100% بوده. این نرخ تا سال 2008 به همین منوال ادامه یافته و تنها در طول سال 2009 به علت بحران مالی بینالمللی كمی كاهش یافته است.

این كشور مزایای قابل رقابت بسیاری برای سرمایهگذاری خارجی دارد؛ از جمله شاخصههای كلیدی آن نیروی كار ماهر و مقرون به صرفه و همچنین دسترسی آسان به بازار است. به علاوه باید یادآوری كرد كه در كشور ارمنستان هیچ گونه ممنوعیتی در مورد تبدیل سرمایه و درآمد وجود ندارد. و هیچ نوع ممنوعیتی در میزان مبادلات ارزی و مالكیت شركتهای خارجی وجود ندارد و بنا بر نظرسنجیهای موسسه بینالمللی آمار، تجارت در ارمنستان آسانتر از تجارت در سایر كشورهای تازه استقلال یافته جمهوری شوروی سابق است و این امر مدیون اصلاحات دولتی از قبیل آسانسازی سیستم مالیات، گمرك و اخذ مجوز و غیره است.

جواهرات به طور كلی و الماس به طور خاص، زمینهای مناسب برای جذب سرمایهگذاری خارجی در ارمنستان به شمار میرود كه اهمیت این موضوع به دلیل وجود الماسكاران بسیار ماهر، قیمتهای قابل رقابت، تجهیزات مدرن و مزایای معافیت مالیاتی برای تولید الماس در ارمنستان است.

تمركز این صنعت در ارمنستان بالا نیست و امروزه تنها حدود سی شركت خارجی و بومی در زمینه تولید و عرضه الماس در ارمنستان مشغول به كار هستند. در كل هیچ مانعی بر راه ورود به بازار تولید الماس در این كشور وجود ندارد.

ترجمه تینا آبكاریان