گفتوگوی سرژ سرکیسیان، رئیسجمهور ارمنستان، با ماهنامه اوکراینی پروفیل

تمديد قرارداد نظامی با روسيه به نفع ماست

 

 

شما مبتکر طرح بیسابقه ساماندهی روابط بدون پیششرط با ترکیه هستید. لطفا بگویید با توجه به انتقادات تندی که بهویژه از سوی دیاسپورا در انتظار شما بود، آیا چنین اقدامی برای شما دشوار نبود؟ شکستن مقاومت افکار عمومی چه اندازه دشوار بود؟

بهراستی اين یکی از دشوارترین گامهای زندگی من بود، اما من این گام را آگاهانه برداشتم. درست است که ترکها دست به نسلکشی زدهاند. بله، آنها مناطقی که برای ما اهمیت حیاتی داشت از ما غصب کردهاند. بله، آنها پس از انجام این جرایم در طول صد سال گذشته آن را انکار کردهاند و میکنند. و شاید انکار جرم، خود جرمی بزرگتر باشد. اما از سوی دیگر، در دنیای کنونی شاید حکومتی یافت نشود که در روابط متقابل با دیگر حکومتها مسائل و مشکلات تاریخی و حل نشده با آنها نداشته باشند. پاسخ متمدّنانه به چنین دشواریهایی همانا همکاری گسترده بدون پیش کشیدن پیششرط است.

برقراری روابط دیپلماتیک و گشودن مرزها نه تنها برای ارمنستان، بلکه برای ترکیه، گرجستان، آذربایجان و سراسر منطقه سودمند خواهد بود. پس به نظر من اگر چهرهاي رنجور و زیاندیده به خود بگیریم و منتظر بمانیم تا خود ترکها نسلکشی را بپذیرند و تنها پس از آن روابط را برقرار کنیم، کاری اشتباه کردهایم. اقدام من از سوی جامعه ما، مخصوصا ارمنیانی که بیرون از مرزهای ارمنستان زندگی میکنند، به گونههای متفاوت پذیرفته شد. این قابل درک است. ملت ما احساساتی است، همه خانوادههای ارمنی در آن سالها زیان دیدهاند. من احساسات کسانی را که گاه به خیابانها میآمدند و در بسیاری مواقع با کلماتی ناخوشایند به سیاست آشتی با ترکیه اعتراض سر میدادند درک میکنم. اما خوشحالم که ملت ما سرانجام این ایده را درک کرد. به نظر من حالا افرادي اندکشمار فکر میکنند که ما اشتباه کردهایم.

اقدام ما برخاسته از عقل سلیم بود و با منافع ملی ما هیچ تضادی نداشت. خواست ما برای ساماندهی روابط بدون پیششرط با ترکیه به هیچ وجه به معنای انصراف از روند شناسایی نسلکشی ارمنیان در مجامع بینالمللی یا عقبنشینی از مواضع ما نیست. برای آن که ترکها نسلکشی را بپذیرند تقریبا همه راهها تجربه شده است، البته جز راه قهرآمیز، و تلاش کردیم که فاجعه آن سالها را به جامعه ترک توضیح دهیم. با آغاز این حرکت، در جامعه ترک نیز حرکتهایی آغاز شد که شاید برای بسیاری نامنتظره بود. در شهرهای بزرگ ترکیه جوانان بیرون میآمدند و از نسلکشی سخن میگفتند.

روابط ما این بار سامان نیافت. پس از امضای سند معروف دو طرف (برای برقراری و پیشرفت روابط دیپلماتیک دوجانبه) ترکها از تصویب آن در مجلس خودداری کردند. حالا منتظر زمانی هستیم که آن نیروی سیاسی یا رهبران سیاسی که آمادگی انجام چنین کاری را داشته باشند در ترکیه ظاهر شوند.

 

آذربایجان نیز در روابط ارمنستان و ترکیه تأثیرگذار است. برای شکافتن این دایره بسته که اکنون 16 سال است مانع از حل مسأله قرهباغ شده چه راههایی وجود دارد؟

به نظر من این دایره بسته نیست چرا که به هر حال مذاکرات ادامه دارد. البته به کندی پیش میرود، اما هر صلح شکننده بسیار بهتر از جنگ است. اگر مذاکراتی وجود دارد به این معناست که امکان رسیدن به نتیجه نهایی هم وجود دارد. موضع طرف ارمنی، یعنی ارمنستان و قرهباغ کوهستانی بسیار روشن است و بر پایه قانون و حقوق بینالمللی است. قرهباغ در سال 1921م. به تصمیم حزب کمونیست به آذربایجان ملحق شده است. مردم قرهباغ کوهستانی هیچگاه با این تصمیم موافقت نکردهاند. جنبش قرهباغ در سال 1988م. آغاز شد و پس از آن قرهباغ کوهستانی با برگزاری رفراندوم بهطور یکجانبه اعلام استقلال کرد. حتی اگر تا همین اواخر هم کسانی بودند که حق تعیین سرنوشت مردم را در تقابل با اصل مهم دیگر، یعنی اصل تمامیت ارضی میپنداشتند، پس از تأیید اعلام استقلال یکجانبه کوزوو از سوی دیوان لاهه و تأیید عدم تناقض آن با حقوق بینالملل، همه چیز با هم جور درآمد. از این رو در نشست عالی وزیران شورای امنیت و همکاری اروپا که در آلماتی برگزار شد صراحتا اعلام شد که هر سه اصل (عدم بهکارگیری نیروی نظامی و تهدید، تمامیت ارضی کشورها و حق تعیین سرنوشت مردم) که ما بر اساس آنها مذاکرات را انجام میدهیم با هم برابر هستند. ما بسیار امیدواریم که سرانجام به یک راه حل عادلانه و نهایی خواهیم رسید. اگر ما از این نقطه حرکت میکردیم که راه حلی وجود ندارد، زندگی کردن برای ما، و در وهله نخست مردم قرهباغ کوهستانی، بسیار سخت میشد.

 

تصمیم ارمنستان مبنی بر تمدید قرارداد استقرار پایگاه نظامی روسیه در خاک خود از 25 سال به 49 سال به چه علت است؟

ببینید من این را با خشنودی تمام انجام دادهام. شاید بسیار شنیده باشید که هیچ حکومتی حتی نیرومندترین و بزرگترین آنها، و مخصوصا ارمنستان کوچک، نمیتواند امنیت خود را بهتنهایی برقرار کند. ما با روسها همپیمان و همکار استراتژیک هستیم، نه تنها بهطور دوجانبه، بلکه در چهارچوب سازمان پیمان امنیت جمعی. ما در منطقهای زندگی میکنیم که در معرض تهدیدها و خطرهای بسیار است. برخی کشورها در موارد خاصی حتی حق حیات ارمنیان بر قلمرو تاریخی خود را به دیده تردید مینگرند. پس با توجه به این دلایل احتمال درگیریهای نظامی در منطقه ما بسیار است.

منافع روسها در امکان پیشرفت نیروهای مسلح خود و برنامهریزی بلندمدت منافع استراتژیک خود است. منافع ما در کمک و همیاری برای تأمین امنیت ماست. این عامل مهمی برای عدم بروز عملیات نظامی و جلوگیری از آن است و امکان خوبی است برای تسلیح ارتش ما با تجهیزات مدرن. لذا به نظر من تمدید قرارداد برخاسته از منافع ماست.

 

به نظر اوکراینیها عضویت در سازمان پیمان امنیت جمعی و همکاری فعال با ناتو چندان با هم سازگار نیست. ارمنستان چگونه موفق میشود آنها را با هم سازگار کند؟

ما واقعا در این کار موفق هستیم. ما میتوانیم از سویی با آمریکا، و از سوی دیگر با ایران، از سویی با روسیه و از سوی دیگر با گرجستان روابط خوبی داشته باشیم، زیرا ما سیاستی روشن در پیش گرفتهایم. ما نمیکوشیم که از اختلافات دیگر کشورها سود ببریم. بهترین چیز برای ما آن است که منافع روسیه و آمریکا با هم همخوانی پیدا میکنند. ناتو و سازمان پیمان امنیت جمعی مخالف هم نیستند. آنها نظامهای امنیتی متفاوتی هستند که حوزه منافع خود را دارند و به کشورها اجازه میدهند که از آن سود برند. درست نیست که همیشه در زندگی تنها سیاه و سفید را ببینیم. اگر چنین باشد بروز مسائل اجتنابناپذیر خواهد بود. اما هرگاه تنوع رنگها بیشتر باشد زندگی راحتتر خواهد بود.

 

همکاری ارمنستان با ناتو چه سودی برای ارمنستان دارد؟

همکاری ما با ناتو بر پایه طرح همکاری فردی است. این به ما امکان میدهد که از تجربه انباشته شده در این پیمان استفاده کنیم، در عملیات نیروهای حافظ صلح شرکت کنیم (صلحبانان ارمنی اکنون در کوزوو و افغانستان خدمت میکنند). همکاری با ناتو به ما امکان میدهد که ارتش خود را مدرن سازیم، اصلاحات انجام دهیم، و در پی یافتن راههای درست و امروزی برای ساخت نظام امنیتی باشیم. این که من درباره پیمان ناتو چنین مثبت سخن میگویم به نشانه آن نیست که ارمنستان میخواهد عضو ناتو شود. اما اگر عضو سازمان پیمان امنیت جمعی باشیم و نتایج مثبت همکاری با ناتو را نبینیم، به آن معناست که مانند دوران جنگ سرد فکر میکنیم.

 

دوران کنونی تهدیدها و تشنجهای خود را دارد. یکی از آنها مربوط به ایران است. همزمان با آن، کشور شما برای دنیای غرب و تمدن اروپا دروازه ورود به ایران است، نه تنها از نظر جغرافیایی بلکه از نظر اقتصادی و تماسهای انسانی. امروزه دنیای غرب چه اندازه از این توانمندی استفاده میکند؟

ایران یکی از مهمترین همسایگان است. در حال حاضر ارتباط ما با دنیای خارج تنها از راه گرجستان و ایران است. در آغاز سالهای 1990م. که اوضاع گرجستان بسیار ناآرام بود اگر راه ایران وجود نمیداشت قیمت کالاها در بازار ارمنستان چهار پنج برابر گرانتر میشد. غیر از آن، ایران از نظر منابع انرژی کشوری ثروتمند است. در ارمنستان چنین چیزی وجود ندارد و ما با کمال میل در این زمینه همکاری بسیار تنگاتنگ داریم. ایران نسبت به مسأله قرهباغ موضعي بسیار متعادل دارد. شما میدانید که جمهوری آذربایجان میکوشد تا این مسأله را در میان کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی یک مناقشه دینی جلوه دهد. در این جا میتوان این را بهآسانی نفی کرد، زیرا ارمنستان با ایران روابطی بسیار عالی دارد. دلایل بسیار زیاد دیگر برای همکاری با تهران وجود دارد. امروزه همکاری ما عمدتا در زمینه اقتصادی و انسانی است.

ترجمه: گارون سرکیسیان

دوهفته نامه "هويس" شماره 83

7 مهر 1389