اجلاس ‌آستانه؛ دستاورد يا تكرار 

 

تورج خسروی

 

 

بعد از اجلاس دو روزه سران کشورهای عضو سازمان امنیت و همکاری اروپا (2ـ1 دسامبر/ 11ـ10 آذر) كه با شرکت نمایندگان 56 کشور عضو و 12 کشور همکار این سازمان در آستانه پایتخت قزاقستان گشایش یافت، بیانیهای مشترک از سوی دیمتری مدودف، رییس جمهور روسیه، فرانسوا فیون، نخست وزیر فرانسه و هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، به عنوان سه کشور تشکیل دهنده گروه مینسک، و رؤسای جمهوری آذربایجان و ارمنستان صادر شد، كه در آن بر حل مناقشه قره باغ در چارچوب قوانین سازمان ملل متحد، تصمیمات هلسینکی و توافق های سال 2009 سران سه کشورعضو گروه مینسک و بیانیه مشترک سال 2010 مسکو تأکید کرده اند.

سرژ سرکیسیان در طی سخنرانی خود در اجلاس فوق الذکر اعلام کرد: حل مناقشه باید ناشی از اراده خود مردم قره باغ کوهستانی باشد. محور حق تعیین سرنوشت ملت ها این است. آذربایجان نسبت به قره باغ کوهستانی نه میتواند ادعای حقوقی، نه ادعای سیاسی و نه ادعای اخلاقی داشته باشد، و در صورت از سر گرفته شدن تجاوز نظامی از سوی آذربایجان، ارمنستان گزینه ای دیگر جز به رسمیت شناختن حقوقی جمهوری قره باغ کوهستانی و به کار بردن کلیه امکانات خود در جهت تأمین امنیت مردم قره باغ  نخواهد داشت چون قره باغ کوهستانی در ترکیب آذربایجان آینده ای ندارد. به علاوه آذربایجان تنها کشور اروپایی است که به افزایش بودجه نظامی خود افتخار می کند و بعضی كشورهای اروپایی و حتی کشورهای سازمان امنیت و همکاری به آن كشور سلاح میفروشند و با توجه به وضعیت موجود در زمینه نفت ترجیح می دهند این حقیقت را قبول نکنند.

رئیس جمهور ارمنستان در بخشی دیگر از سخنان خود اظهار کرد: تلاش های آذربایجان که می خواهد با تهدید، سازش های یک جانبه را به چنگ آورد از همان اول نه  فقط محکوم به ناکامی بوده بلکه تا به حال به عنوان مشکل اصلی برای حل مسأله باقی مانده است .

 الهام علی اف نیز به نوبه خود عنوان کرد: قره باغ ارض تاریخی آذربایجان است. ارمنستان درگیری را تشدید می کند، رژیم آتش بس را نقض می کند، در اراضی اشغالی مانورها برگزار می کند، تلاش می کند وضعیت موجود را حفظ و مذاکرات را به یک روند بی معنی تبدیل کند...

باید گفت که مناقشه قره باغ ریشه ها و تاریخی عمیق دارد، و واقع بینانه نیست که درانتظار حل آن در چنین اجلاس ها و نشست هایی باشیم. به هر حال اگر چه ارمنستان و آذربایجان در خصوص صدور بیانیه پنج جانبه به توافق رسیدند اما موضع گیری های ضد و نقیض باعث شد که بعد از بیانیه، الهام علی اف از دیدار با سرژ سرکیسیان که در حاشیه اجلاس پیش بینی می شد، خودداری کند. به خاطر این که در سخنرانی سرکیسیان یک نوع تهدید و موضع گیری محکم تر نسبت به سخنرانی های قبلی او دیده می شود تا به نوعی فکر راه حل نظامی برای حل مناقشه قره باغ را از سر علی اف بیرون کند.

نکته دیگراین که از سخنان سرکیسیان می توان فهمید تا زمانی که حمله نظامی آذربایجان علیه قره باغ صورت نگیرد ارمنستان آن  را به استقلال نخواهد شناخت. و آیا در صورت به رسمیت شناخته شدن قره باغ از سوی ارمنستان، دیگر کشورها آن را به رسمیت خواهند شناخت یا روند این مسأله پیچیده تر خواهد شد؟

بعضی ازسیاستمدارن ارمنی  نیز معتقدند  در اجلاس آستانه  دستاوردی جدید به دست نیامد زیرا اولا یکی از اهداف بیانیه آستانه، حفظ  شرایط موجود است و خود قره باغ نیز در حال حاضر همین شرایط را بهترین راهکار میداند به خاطر این که آذربایجان در موقعیت سختی قرار دارد و باید واقعیت حضور  قره باغ  کوهستانی را در روند مذاکرات بپذیرد. ثانیا تأکیداتی ظریف در بیانیه پنج جانبه وجود دارد زیرا اولین بار است که در روند حل و فصل مسأله قره باغ به قوانین سازمان ملل متحد استناد می شود و این امر مهمی است زیرا در قوانین سازمان فوق الذکر، حق تعیین سرنوشت ملت ها نه تنها یک اصل، بلکه هدف است و تمامی اصول نیز در راه اجرای هدف بکار گرفته می شود و طبیعتا حل مناقشه قره باغ مسیری دیگر به خود می گیرد.

 

دوهفته نامه "هويس" شماره 89

1 دی 1389