سیاست

 

 

 

سیاست خارجی ارمنستان در یک نگاه

 

محور روسیه-ارمنستان-ایران

با توجه به روابط حسنه آذربایجان با ترکیه و آمریکا از یک سو، و وخامت روابط روسیه و گرجستان بعد از به قدرت رسیدن ساکاشویلی در گرجستان و سپس جنگ اوستیا، ارمنستان نزدیک‌ترین متحد روسیه در منطقه به شمار می‌آید. سال گذشته قرارداد نظامی میان ارمنستان و روسیه برای پنج سال دیگر تمدید شد. برابر این قرارداد روسیه پایگاه‌های نظامی در ارمنستان دارد و در صورت حمله کشور دیگری به خاک ارمنستان از آن دفاع خواهد کرد. ارمنستان با ایران نیز روابط حسنه‌ای دارد و دو کشور بارها اعلام کرده‌اند که روابطش جنبه استراتژیک دارد. محور روسیه ـ ایران ـ ارمنستان در برابر محور آمریکا ـ ترکیه ـ آذربایجان، آرایش نیروهای سیاسی-نظامی منطقه را مشخص می‌کند. ناگفته نماند که ارمنستان سعی می‌کند با آمریکا نیز روابط حسنه داشته باشد و متقاضی عضویت در اتحادیه اروپاست.

 

مرز ترکیه و ارمنستان گشوده خواهد شد؟

مرزهای ترکیه و ارمنستان بسته است و دو کشور روابط دیپلماتیک ندارند. تلاش‌هایی که تا کنون برای عادی‌سازی این روابط به عمل آمده تا کنون هیچ یک موفق نبوده است. آخرینش امضای پروتکل‌هایی بین دو کشور بود برای گشودن مرز دو کشور بنا بر یک برنامه زمان‌بندی شده، که به سبب مخالفت دیاسپورای ارمنی از یک سو، و مشروط کردن آن به حل مسأله قره‌باغ توسط ترکیه از سوی دیگر به نتیجه نرسید. مسأله به رسمیت شناختن قتل عام ارامنه در سال‌های جنگ جهانی نخست توسط دولت ترکیه یکی از مسائلی است که عادی‌سازی روابط دو کشور را دشوار می‌کند.

 

مناقشه قره باغ: نه جنگ نه صلح

قره‌باغ منطقه‌ای ارمنی‌نشین محصور در خاک جمهوری آذربایجان بود. بعد از استقلال جمهوری‌های قفقاز، این منطقه و بخشی از سرزمین‌های اطراف آن به دست ارمنستان افتاد. قره‌باغ اکنون خود را جمهوری مستقلی اعلام کرده، امّا هنوز هیچ کشوری آن را به رسمیت نشناخته است. ارمنستان خواهان برگزاری رفراندوم و تعیین تکلیف قطعی جدایی این منطقه از آذربایجان است، در حالی که آذربایجان آن را جزئی از خاک خود می‌داند. سال‌هاست که در خطوط درگیری، آتش بس برقرار شده امّا هنوز قرارداد صلحی بین دو کشور امضا نشده است. هیأت بین‌المللی سازمان کشورهای مشترک‌المنافع جمهوری‌های شوروی سابق سال‌هاست در پی حل وفصل مسأله است، امّا تا کنون پیشرفت اندکی حاصل شده است.

 

دو انتخابات در دو سال آینده

همه انتخابات‌های ارمنستان جنجال برانگیز بوده‌اند. در آخرین انتخابات ریاست جمهوری در سال 2008 که سرژ سرکیسیان را به قدرت رساند، نیروهای سیاسی هوادار کاندیدای رقیب، لئون دِرپطروسیان، خواهان ابطال انتخابات شدند و در پی اعتراضات گسترده خیابانی، ده تن از شهروندان کشته شدند. از هم اکنون تدارک برای انتخابات پارلمانی سال آینده شروع شده است. از یک سو ائتلاف حاکم عزم خود را برای حمایت از سرکیسیان اعلام کرده است و از سوی دیگر هواداران لئون درپطروسیان که حکومت کنونی را غاصب و مستبد می‌دانند، خواهان انتخابات پیش از موعد هستند. حزب داشناکسوتیون نیز که در آغاز ریاست جمهوری سرکیسیان جزئی از ائتلاف حکومتی بود، اکنون کارزاری برای حمایت از حق آرای مردم به راه انداخته است. گمانه‌زنی‌ها درباره شکل گرفتن اتحادی میان درپطروسیان، حزب ژارانگوتیون (دیگر حزب اپوزیسیون) و داشناکسوتیون ادامه دارد. در سال 2013 انتخابات ریاست جمهوری ارمنستان برگزار می‌شود و ممکن است روبرت کوچاریان دومین رئیس جمهور کشور نیز در آن شرکت کند.

 

 

 

بازیگران اصلی صحنه سیاست

 

 

سرژ سرکیسیان: رئیس جمهور

 

 

رئیس جمهور کنونی جمهوری ارمنستان. او در انتخابات سال 2008 کاندیدای حزب هانراپتاکان و نامزد مورد حمایت رئیس جمهور سابق روبرت کوچاریان بود. مهم‌ترین ابتکار عمل او در زمان ریاست جمهوری‌اش، گشودن راه مذاکره با ترکیه بوده است که به سیاست فوتبال معروف شد، چون رؤسای جمهوری دو کشور برای دیدن مسابقه فوتبال تیم‌های ملی‌شان به کشورهای یکدیگر سفر کرده و با هم به تماشای بازی‌ها می‌نشستند. در روزهای اخیر سرژ سرکیسیان پیمانی با حزب‌های حامی خود یعنی حزب بارگاواج هایاستان و اوریناتس یرگیر بسته و برای انتخابات پارلمانی سال آینده و انتخابات ریاست جمهوری سال 2013 آماده می‌شود. او هرچند با حمایت کوچاریان سر کار آمد، امّا در طول دوران ریاست جمهوری خود نشان داده است که صرفا بازیچه او نیست و حتی اخیراً صحبت از رقابت پنهانی میان این دو می‌رود.

 

 

لئون  دِرپطروسیان: رئیس جمهور اول و رهبر اپوزیسیون

 

 

او رهبر هاک است؛ کنگره ملی ارمنی. درپطروسیان در اوائل دهه 1990 و در سال‌های فروپاشی شوروی از رهبران جنبشی بود که برای دفاع از حقوق مردم قره‌باغ شکل گرفت و در نهایت به استقلال ارمنستان انجامید. درپطروسیان در نخستین انتخابات ریاست جمهوری ارمنستان در سال 1991 با رأی بالا انتخاب و نخستین رئیس جمهوری سوم ارمنستان شد. او در دومین انتخابات ریاست جمهوری ارمنستان هم برنده شد، امّا این بار با تفاوت اندک با رقیب خود و در حالی که به تقلب در انتخابات متهم بود. او طی نطقی در سال 1998 اعلام کرد که اگر ارمنستان می‌خواهد به توسعه اقتصادی دست پیدا کند باید مسأله‌اش را با قره‌باغ با دادن امتیازات لازم حل کل کند. این نطق به استعفای او انجامید. سه سال پیش، او به صحنه سیاست برگشت؛ به عنوان کاندیدا در انتخابات ریاست جمهوری سال 2008. وقتی نتیجه آرا به نفع رقیب او سرژ سرکیسیان اعلام شد، هواداران درپطروسیان دولت را به تقلب انتخاباتی متهم کردند. در درگیری‌های بعدی، در روز یکم مارس سال 2008، ده تن از شهروندان ارمنستان کشته شدند. او اکنون کنگره ملی ارمنی را رهبری می‌کند که حزب اصلی اپوزیسیون محسوب می‌شود. درپطروسیان به سبب نطق‌های طولانی و توانایی‌های سخنورانه خود مشهور است. مخالفان او و برخی از افراد بی‌طرف معتقدند که خود او در دوران ریاست جمهوری‌اش پایه‌گذار فساد سیاسی و اقتصادی‌ای بوده است که امروز به انتقاد از آن می‌پردازد.

درپطروسیان در زمان ریاست جمهوری خود فعالیت حزب داشناکسوتیون، مهم‌ترین حزب ارمنی دیاسپورا را ممنوع کرد.

 

 

روبرت کوچاریان: رئیس جمهور دوم

 

 

او پیش از این که به ریاست جمهوری ارمنستان برسد نخست وزیر درپطروسیان بود و بعد از استعفای او توانست در سال 1997 مقام ریاست جمهوری را با حمایت همه مخالفان خط مشی درپطروسیان به دست آورد و هشت سال در این سمت باقی بماند. یکی از بحث‌انگیزترین رویدادهای دوران زمام داری او ورود مردان مسلح به پارلمان کشور و به رگبار بستن نمایندگان در سال 1999 بود. در این ماجرا مهم‌ترین رقبای سیاسی او یعنی وازگن سرکیسیان (نخست وزیر) و کارن دمیرجیان (رئیس حزب کمونیست ارمنستان شوروی در سال‌های آخر حکومت شوروی) کشته شدند. این امر به بدگمانی‌هایی درباره نقش او در این ماجرا دامن زد. بدون این اتفاق بعید بود او بتواند در دور بعدی انتخابات ریاست جمهوری رأی بیاورد. این اواخر کوچاریان درباره احتمال ورودش به رقابت‌های انتخابات ریاست جمهوری سال 2013 سخن گفته است.

 

 

داشناکسوتیون

 

 

این عکس هراند مارکاریان از رهبران حزب داشناکسوتیون (معنای لغوی آن اتحاد است) است. به جای او می‌شد عکس واهان هوانسیان یا آرمن روستامیان (همان رُستم‌یان) را گذاشت. این موضوع نشان می‌دهد که داشناکسوتیون حزب فردمحور نیست؛ برعکس همه حزب‌های دیگر که می‌تواند آن ها را به نام رهبرشان شناخت. داشناکسوتیون از به اصطلاح احزاب سنتی ارمنی است که در سال 1890 در تفلیس پایه‌گذاری شده و در دیاسپورای ارمنی نفوذ دارد. در رقابت‌های انتخاباتی، داشناکسوتیون هرگز نتوانسته بیش از ده  درصد آرا را به خود اختصاص دهد، امّا به سبب پایگاهش در دیاسپورا و قدرت جریان‌سازی و خط مشی سیاسی مشخص‌اش، در معادلات سیاسی ارمنستان نقش مهمی بازی می‌کند. در سال 2008، با سرژ سرکیسیان وارد ائتلاف شد و علیه لئون درپطروسیان موضع گرفت. یک سال بعد در اعتراض به سیاست خارجی سرژ سرکیسیان و امضای پروتکل‌هایی با ترکیه برای گشودن مرز دو کشور، از ائتلاف استعفا داد. نکته اصلی در خط مشی این حزب آشتی‌ناپذیری و تندروی در امر عادی‌سازی روابط با ترکیه و حل مسأله قره‌باغ است.

 

 

رافی هوانیسیان: رهبر حزب ژارانگوتیون

 

 

در سال‌های 1991 و 1992 وزیر امور خارجه ارمنستان بود. او سال‌هاست به عنوان رهبر حزب ژارانگوتیون (میراث) نقش مهمی در معادلات سیاسی کشور بازی می‌کند. ژارانگوتیون دومین حزب اپوزیسیون کشور محسوب می‌شود. با برخی از تندروی‌های هواداران درپطروسیان مخالف است و در سیاست خارجی و مخصوصا مخالفت با سیاست‌های نزدیکی به ترکیه، به داشناکسوتیون نزدیک‌ است.

 

 

گاگیک زاروکیان: رهبر حزب ارمنستان مرفه

 

 

رهبر حزب بارگاواج هایاستان (ارمنستان مرفه)، از حامیان روبرت کوچاریان و سرژ سرکیسیان. دارای قدرت اقتصادی زیادی است و نزد افکار عمومی به فساد مالی و زندگی پرتجمل متهم است. زاروکیان امروز در موضعی است که می‌تواند با حمایت از یکی از کاندیداهای جناح دولتی، نقش تعیین کننده در پیروزی او داشته باشد.

 

 

- راهنمای كوچك سفر به ارمنستان

 

 

دوهفته نامه "هويس" شماره 94

18 اسفند 1389