هنر معاصر ارمنستان:

مارتیروس ساریان

 

 

مارتیروس ساریان در یك خانواده‌ی ارمنی در نور نخجوان (كه امروز قسمتی از شهر روستوف در ساحل رودخانه دُن روسیه است) به دنیا آمد. در 1895 در سن پانزده سالگی دوره مدرسه نخجوان را تمام كرد و از 1897 تا 1904 در مدرسه‌ی هنرهای مسكو درس خواند و در كارگاه‌های ولنتین سروف و كنستانتین كورووین شركت كرد، و عمیقا تحت تأثیر كار پل گوگن و هنری ماتیس بود. او نمایشگاه‌های متعددی از كارهاش برگزار كرد و همین‌طور هم نمایشگاهی در نمایشگاه رز آبی مسكو داشت. او ابتدا ارمنستان را دید، بعد بخشی از امپراتوری روسیه. لُری، شیراك، اجمیادزین، هاقپات، ساناهین، ایروان و سِوان را در 1901 دید. در اولین منظره‌هایی كه كشید ارمنستان را تصویر كرد؛ در نقاشی‌هایش با نام‌های ماكراوانك 1902، آراگاتز 1902، بوفالو سِوان 1903، بعدازظهر در باغ 1903، در دهكده‌ی ارمنی 1903، و... كه همه در نشریات مسكو بسیار تحسین شدند. از 1910 تا 1913 سفرهایی به تركیه و مصر و ایران داشت. در 1915 به اجمیادزین رفت تا به پناهنده‌هایی كه از قتل‌عام امپراتوری عثمانی فرار كرده بودند كمك كند. 1916 به تفلیس رفت؛ جایی كه با لوسیك آقایان ازدواج كرد و همان جا هم بود كه كمك كرد انجمن هنرمندان ارمنی تشكیل شود. بعد از آن كه بلشوویك‌ها قدرت را تصرف كردند با خانواده‌اش برای زندگی به روسیه، و بعد از آن در 1921 به ارمنستان رفت. بیش‌تر آثارش تصویرگر مناظر ارمنستان بود. او طراحی لباس‌ ارتش ارمنستان و پرده‌ی اولین تآتر دولتی ارمنستان را هم انجام داده است. از 1926 تا 1928 در پاریس زندگی و كار می‌كرد، اما بیش‌تر آثار این دوره‌اش در آتش‌سوزی كشتی‌ای كه با آن به جمهوری شوروی برمی‌گشت از بین رفت.

در سال‌های سخت دهه‌ی 1930 بیش‌تر وقتش را برای كشیدن منظره و پرتره گذاشت، به عنوان نماینده در شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی انتخاب شد و سه بار جایزه‌ی لنین و جایزه‌ها و مدال‌های دیگر را گرفت. او در 1974 عضو آكادمی هنر اتحاد جماهیر شوروی و آكادمی علوم ارمنی بود.

ساریان در 5 ماه مه 1972 در ایروان درگذشت. خانه‌ی او در ایروان امروز موزه‌ی آثار اوست. او در معبدی نزدیك كومیتاس وارداپِت به خاك سپرده شد.

 

 

گفته‌هایی از مارتیروس ساریان:

گندم در خاك متورم می‌شود، جوانه رشد می‌كند و با گذشت زمان، گل‌ها. و سپس حامل میوه‌ای جدید می‌شود، پس نمی‌میرد. ما مثل گندم هستیم، ما نمی‌میریم چون با طبیعت یكی هستیم. فهمیدن این، به معنای درك جاودانگی‌ست ـ ستایش ن‍‍ژاد بشر. و با این اعتقاد همراه است كه من عمر خود را زیسته‌ام. زندگی‌ام خزانه‌ای از تجربه‌‌ام است. زندگی‌ای پر از شورها، اندوه‌ها، لذت‌ها، و پیروزی‌ها.

زندگی یك جزیره است. انسان‌ها از دریا بیرون می‌آیند، جزیره را می‌پیمایند، و به دریا برمی‌گردند. اما این زندگی كوتاه، طولانی و زیباست. در رسیدن به شناخت طبیعت، بشر شگفتی و زیبایی زندگی را تجلیل می‌كند.

موزه‌ی مارتیروس ساریان:

موزه‌ی ساریان یك موزه‌ی دولتی تك‌نفره است كه در 29 نوامبر 1967 بنا گذاشته شد. در طول 38 سال فعالیت‌های اصلی آن جمع‌آوری آثار هنری و برگزاری نمایشگاه و نشر بوده است. این موزه نمایشگاه‌های زیادی برپا كرده، و كتاب‌ها و آلبوم‌ها و كاتالوگ‌های متعددی چاپ كرده.

موزه ساریان قصد دارد فعالیت‌های علمی و برپایی نمایشگاه‌ها را گسترش دهد تا به هدف خود برای ایجاد مركز مطالعات ساریان دست پیدا كند. به این منظور می‌خواهد طبقه‌بندی آرشیو هنرمندان را انجام دهد. كتاب‌خانه‌ی شخصی او فهرست خواهد شد و كنفرانس‌هایی برنامه‌ریزی می‌شود. یك استودیوی هنر در موزه برپا خواهد شد و سخنرانی‌ها و نمایش فیلم‌هایی درباره هنر مدرن برگزار خواهد شد.

 

 

تاریخچه‌ی موزه:

در 1932 در ایروان یك خانه با استودیو برای ساریان ساخته شد. او در طول زندگی‌اش صدها ملاقات كننده‌ از كشورهای مختلف داشت. تحسین كنندگان هنرِ او به این‌جا می‌آمدند تا به هنر رنگین و درخشان او بپیوندند، تا گرمای روح هنرمند را حس كنند، و در عشق او به زندگی و اشتیاقش به آفتاب و طبیعت سهیم شوند. آشنایی با ساریان به عنوان نماد فرهنگ ملی، درخشان‌ترین تأثیرپذیری از ارمنستان است.

شناخت ساریان پایه و اساس تصمیم ویژه‌ دولت ارمنستان شد، و بر اساس آن در زمان زندگی او در 1967 یك موزه در مجاورت قسمت مسكونی محل زندگی‌اش ساخته شد. مؤلف طرح این بنا، معمار معروف، مارك گریگوریان بود. اولین كسی كه بر ساخت موزه نظارت می‌كرد پسر جوان‌تر هنرمند، لازار ساریان آهنگ‌ساز بود اما چون او رئیس هنرستان دولتی هنرهای زیبای ارمنستان هم بود، در سه ماه آخر قبل از افتتاح موزه، ش.گ.خاچاطوریان بر ساخت آن‌جا نظارت می‌كرد. او 38 سال رئیس موزه بود، و پس از آن از سال 2004 روزان ساریان رئیس موزه و سوفی ساریان موزه‌دار بوده است. استودیویی كه ساریان چهل سال در آن كار می‌كرد هیجان‌انگیزترین قسمت موزه است. همه‌چیز در آن همان‌طور كه استاد به جا گذاشته نگهداری شده است. قسمت مسكونی خانه در برنامه‌ی تور موزه نیست. هر چیز ارزشمندی كه معرف هنر ساریان بوده در موزه گذاشته شده است.

 

 

دوهفته نامه "هويس" شماره 115

5 بهمن 1390