در حاشیه روابط ایران و ارمنستان

 

ایران می‌کوشد از ترکیه پیشی بگیرد

 

کِروب سرکیسیان

 

 

دیروز منابع ایرانی بیش از پیش تصریح کردند که آمادهاند تا شکایت خود را از عدم تحویل موشکهای اس300 توسط روسیه فدراتیو به ایران، در مجامع قضایی بینالمللی مطرح کنند. این تا اندازهای موجب سردی روابط ایران و روسیه خواهد شد. با این حال، بر اساس دیدگاهی دیگر، اقدام روسیه تنها برای تبرئه خود در جهان است و در واقع برنامه تجهیز ایران به سامانه موشکی دفاعی مدرن شاید اندکی به شکلی دیگر تحقق یابد. خود ایران سیستم اس300 را تولید خواهد کرد. درست است که با نامی دیگر، اما منابع ایرانی اطمینان میدهند که موشکهای میانبُرد نسل جدید مرصاد با امکانات فنی خود همه آن وظایفی را که از اس300 انتظار میرود انجام خواهند داد. اکنون نیز این گمان وجود دارد که موشکهای جدید ایران بر پایه طرح و نقشه اس300 و با شرکت کارشناسان روسی ساخته شده است. احمد وحیدی، وزیر دفاع ایران، نیز طی اطلاعیهای اعلام کرد که نیروهای مسلح ایران بهزودی با این سامانه موشکی تجهیز خواهند شد.

خلاصه، این که روابط ایران و روسیه چه مسیری را طی خواهند کرد در آینده خواهیم دید. اما در حال حاضر شاهد ادامه همان پیشرفت گسترده روابط ایران و ارمنستان، مخصوصا از آغاز ماه سپتامبر هستیم. اکنون حتی دشوار بتوان تعداد هیأتهای بلندپایه و مقامات رسمی ایرانی را که در این روزها به ارمنستان آمدند برشمرد. دیروز نیز سفر تیگران سرکیسیان، نخستوزیر ارمنستان، به ایران آغاز شد و این چیزی است که در همه دیدارهای مقامهای ایران و ارمنستان بر آن تأکید میشد. در این باره در جای خود به تفصیل سخن گفتهایم و تنها این را یادآوری می کنیم که در این مدت گفته شده که هدف سفر نخستوزیر ارمنستان به ایران انجام بررسیهای نهایی برای تحقق تجارت آزاد میان ارمنستان و ایران، خط لوله سوخترسانی ایران به ارمنستان و چند طرح دیگر بود.

از همان روز شنبه که آقای نرسس یریتسیان، وزیر اقتصاد ارمنستان، پیش از هیأت به ایران سفر کرد روشن شد که توافقنامه تجارت آزاد بهراستی یکی از موارد اصلی خواهد بود. توضیح نیمهرسمی آن این بود که آقای یریتسیان باید برخی مسائل مربوط به سفر نخستوزیر را روشن کند، اما بر اساس اخبار موثقتر، برخی مواد توافقنامه ی پیشگفته، بر اساس قانون اساسی ایران نیاز به مطالعه بیشتر داشت. مهدی غضنفری، وزیر بازرگانی ایران، پس از دیدار با نرسس یریتسیان اعلام کرد که مسأله روابط آزاد تجاری میان دو کشور موضوع اصلی دیدار با آقای یریتسیان بوده و امیدوار است که کار بر روی توافقنامه تجارت آزاد میان ارمنستان و ایران در طول سفر نخست وزیر ارمنستان به تهران پایان یابد.

سپس آقای غضنفری بر نکته بسیار جالب دیگری اشاره کرد که بر اساس آن در حال حاضر ارمنستان در حال تأسیس یک منطقه آزاد تجاری با روسیه است و طرف ارمنی به ایران نیز پیشنهاد کرده که در این طرح شرکت کند. و این به آن معناست که این طرح از حالت دوجانبه به سه جانبه تبدیل میشود.

به هر حال، تنها در زمانی که توافقنامههای نهایی مربوط به تجارت آزاد میان ایران و ارمنستان در دست باشد میتوان در اینباره روشنتر سخن گفت. اما تا آن زمان باید گفت که مسائل حوزه انرژی نیز جذابیت خاص خود را دارد. حتی مسأله خط لوله سوخترسانی ایران و ارمنستان بیش از پیش داغتر میشود. موضوع این است که در این روزها آقای آرا سیمونیان، معاون وزارت انرژی و منابع طبیعی ارمنستان، در هنگام بررسی بودجه سال جاری در مجلس ارمنستان اعلام کرد که به زودی در پایان سال 2010م. عملیات ساخت آن آغاز خواهد شد. آرا سیمونیان همچنین تأیید کرد که موضوع بر سر طرح دوجانبه است؛ اگرچه پیشتر سه جانبه شمرده میشد و روسیه نیز در آن شرکت داشت. طرح اولیه شامل ساخت لولههای حمل نفت و پالایشگاه نفت در ارمنستان بود. اما توجیه فنی و اقتصادی ساخت پالایشگاه هیچگاه بررسی نشد و در حال حاضر به گفته سیمونیان سخن از احداث خط لولهای است که نیازهای ارمنستان را تا سال 2037م. برآورده کند. با این خط لوله، بنزین و گازوئیل به ارمنستان وارد میشود و اجرای طرح به گفته سیمونیان در دو سال پایان خواهد یافت. این را نیز بگوییم که این خط لوله که از تبریز به آرارات کشیده خواهد شد 110 کیلومتر آن در خاک ایران و 265 کیلومتر در خاک ارمنستان خواهد گذشت، و پایانهای که در بخش انتهایی ساخته شده باید ظرفیت ذخیره کردن نفت به میزان 12-10 روز نیاز ارمنستان را داشته باشد.

در هنگام بررسی همان بودجه آقای مانوک وارتانیان، وزیر راه و ارتباطات ارمنستان، در رابطه با طرح دیگری نیز اعلام نظر کرد. به گفته وی کارشناسان روس برآورد فنی ساخت راه آهن ایران- ارمنستان را ارائه کردهاند و قرار است در طول این ماه توجیه فنی و اقتصادی طرح را دریافت کنند.

دیروز نیز محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیسجمهور ایران، در دیدار با تیگران سرکیسیان، نخستوزیر ارمنستان، اعلام کرد: راه آهن ایران- ارمنستان امکاناتی گسترده برای پیشرفت دو کشور فراهم خواهد آورد، پس ضروری است که عملیات ساخت را تسریع کرد.

امروز نیز دیدار تیگران سرکیسیان با آقای احمدی نژاد، رئیسجمهور ایران، انجام خواهد شد و همه این مسائل در طول آن دیدار پاسخی روشنتر خواهند یافت.

بر پایه محاسبات اولیه، ارزش این راه آهن 7/1 الی 8/1 میلیارد دلار خواهد بود و بنا بر منابع رسمی، توافق اکنون صورت گرفته و طرف ایرانی اعلام آمادگی کرده است که 400 میلیون دلار برای عملیات ساختمانی در بخش ارمنی اختصاص دهد. همزمان با آن، انجام عملیات ساختمانی در بخش خود را نیز بر عهده گرفته است.

البته سالهاست از این طرحها سخن گفته میشود. امروز اگرچه این سخنان بر پایهای بسیار عملیتر قرار دارد اما تا زمانی که مرحله اصلی ساخت آغاز نشود آنها همچنان سخن باقی خواهند ماند. از سوی دیگر، مخصوصا از نیمههای سال جاری، بیش از پیش آشکار میشود که رقابت ترکیه و ایران برای محکمتر کردن هرچه بیشتر جایگاه خود گویی به مرحله کیفی تازهای گام نهاده است. برخی از تحلیلگرهای برجسته پیشبینی میکنند که بلافاصله پس از انتخابات سال آینده ترکیه، تحولاتی گسترده پیرامون گشایش مرز ترکیه و ارمنستان آغاز خواهد شد. بنابراین ایران برای عقب نماندن از قافله، آشکارا نیاز به شتاب در این ماههای باقیمانده دارد. و این شتاب، چنان که گفتیم، به صورت دیدارهایی در سطوح مختلف و پیشبرد سریع طرحهایی که اقتصاد ارمنستان را حتیالامکان به ایران پیوند میدهد نمود مییابد. به نظر ما این تحولات گسترده در آینده بیشتر نمایان خواهد شد.

ترجمه: گارون سرکیسیان

 

دوهفته نامه "هويس" شماره 87

3 آذر 1389